2005/Jun/22

ยี่สิบหกมิถุนามาบรรจบ

ขอน้อมนบครูกวีศรีสยาม

ชื่อเสียงท่านเลื่องลือระบือนาม

ผลงานท่านน่าติดตามทุกเรื่องไป

ท่านสุนทรอ่อนหวานชาญฉลาด

แต่งนิราศกาพย์กลอนน่าหลงใหล

ท่านจรรโลงความดีในจิตใจ

คุณยิ่งใหญ่ชนชาวไทยไม่อาจลืม

บทวรรณกรรมของท่านสุนทรภู่ที่ได้มีการกล่าวขวัญจากอดีตสู่ปัจจุบันนั้น บางบทสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับสังคมและผู้คนในปัจจุบันได้อย่างทันสมัย โดยที่เรามิอาจปฎิเสธได้เลยว่า ท่านมีความคิดที่ก้าวล้ำมากในช่วงเวลาที่ท่านมีชีวิตอยู่ ซึ่งบางท่านยังไม่เคยได้สัมผ้สบทวรรณกรรมที่มีค่าหลายต่อหลายบทนั้น เมื่อวันที่๒๖ มิถุนายนได้เวียนมาบรรจบอีกครั้ง จึงอยากให้ทุกท่านได้เข้ามาสัมผัสบทวรรณกรรมที่มีความหมายลึกซึ้ง และคงความทันสมัย พร้อมทั้งความไพเราะของบทกวีที่มีแทรกอยู่ทุกวรรณกรรมของท่านได้อีกครั้งค่ะ >>> ตามรอยครูกวี

2005/Jun/22

กาพย์พระไชยสุริยา

ประวัติ ท่านสุนทรภู่แต่งขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๓๘๓ - ๒๓๘๕ ขณะที่บวชเป็นพระอยู่ทีวัดเทพธิดาราม ท่านแต่งเป็นกาพย์ซึ่งแทรกความรู้เกี่ยวกับภาษาไทย ในเรื่องของมาตราตัวสะกดแม่ต่าง ๆ เช่น แม่กก กง กน กด กบ และเกย เป็นต้น นอกจากนั้นยังสอดแทรกคติธรรมต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์อีกด้วย

ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำรัสให้พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) แต่งตำราภาษาไทยขึ้น ท่านได้นำกาพย์พระไชยสุริยามาแทรกไว้ในหนังสือมูลบท บรรพกิจ ซึ่งเป็นแบบเรียนเล่มแรกในทั้งหมด ๖ เล่ม

ทำนองเเต่ง เเต่งด้วยกาพย์ยานี กาพย์ฉบัง เเละ กาพย์สุรางคนางค์

เรื่องย่อ

พระไชยสุริยาเป็นเรื่องราวของพระไชยสุริยากษัตริย์ครองเมืองด้วยความสงบเรียบร้อยมาตลอด จนกระทั่งวันหนึ่งมีน้ำท่วมจนบ้านเมืองล่มสลายไป พระไชยสุริยาพร้อมกับนางสุมาลีพระมเหสีและนางกำนัลหนีลงเรือ แต่ก็ถูกพายุพัดจนเรือแตก คลื่นซัดพระไชยสุริยากับพระนางสุมาลีเข้าฝั่ง ทั้งสองต้องเดินทางอยู่กลางป่าจนพบกับฤาษีตนหนึ่ง ฤาษีได้บอกถึงสาเหตุที่ทำให้บ้านเมืองพังพินาศว่า ด้วยข้าราชสำนักทั้งหลายประพฤติชั่ว รับสินบนไม่รักษาความยุติธรรม ฟ้าดินจึงลงโทษให้ได้รับความเดือดร้อน ฤาษีได้แนะนำให้พระไชยสุริยา และพระนางสุมาลีรักษาศีลปฏิบัติธรรม ต่อมาทั้งสองพระองค์ได้ออกบวชและบำเพ็ญธรรมจนสิ้นพระชนม์ชีพ ดังจะคัดมาเป็นตอนมาให้อ่าน ดังต่อไปนี้

แม่กก

ขึ้นกกตกทุกข์ยากแสนลำบากจากเวียงไชย
มันเผือกเลือกเผาไฟกินผลไม้ได้เป็นแรง
รอนรอนอ่อนอัษดงค์พระสุ่ริยงเย็นยอแสง
ช่วงดังน้ำครั่งแดงแฝงเมฆเขาเงาเมรุธร
ลิงค่างครางไครกครอกฝูงจิ้งจอกออกเห่าหอน
ชะนีวิเวกวอนนกหกร่อนนอนรังเรียง
ลูกนกยกปีกป้องอ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง
แม่นกปกปีกเคียงเลี้ยงลูกอ่อนป้อนอาหาร

แม่กด

ขึ้นกดบทอัศจรรย์เสียงครื้นครั่นชั้นเขาหลวง
นกหกตกรังรวงสัตว์ทั้งปวงง่วงงุนโงง
แดนดินถิ่นมนุษย ์เสียงดังดุจพระเพลิงโพลง
ตึกกว้านบ้านเรือนโรงโคลงคลอนเคลื่อนเขยื้อนโยน
บ้านช่องคลองเล็กใหญ่บ้างตื่นไฟตกใจโจน
ปลุกเพื่อนเตือนตะโกนลุกโลดโผนโดนกันเอง
พิณพาทย์ระนาดฆ้องตะโพนกลองร้องเป็นเพลง
ระฆังดังวังเวงโหง่งหง่างเหง่งเก่งก่างดัง

แม่ กบ

ขึ้นกบจบแม่กดพระดาบสบูชากูณฑ์
ผาสุกรุกขมูลพูนสวัสดิ์สัตถาวร
ระงับหลับเนตรนิ่งเององค์อิงพิงสิงขร
เหมือนกับหลับสนิทนอนสังวรศีลอภิญญาณ
บำเพ็งเล็งเห็นจบพื้นพิภพจบจักรวาล
สวรรค์ชั้นวิมานท่านเห็นแจ้งแหล่งโลกา
เข้าฌานนานนับเดือนไม่เขยื้อนเคลื่อนกายา
จำศีลกินวาตาเป็นผาสุกทุกเดือนปี
วันนั้นครั้นเดินไหวเกิดเหตุใหญ่ในปฐพี
เล็งดูรู้คดีกาลกิณีสี่ประการ
ประกอบชอบเป็นผิดกลับจริตผิดโบราณ
สามัญอันธพาลผลาญคนซื่อถือสัตย์ธรรม์
ลูกศิษย์คิดล้างครูลูกไม่รู้คุณพ่อมัน
ส่อเสียดเบียดเบียนกัน

ลอบฆ่าฟันคือตัณหา

โลภลาภบาปบ่คิดโจทย์ผิดริษยา
อุระพสุธาป่วนเป็นบ้าฟ้าบดบัง
บรรดาสามัญสัตย์เกิดวิบัติปัตติปาปัง
ไตรยุคทุกขตะรังสังวัจฉระอวสาน

แม่กม

ขึ้นกมสมเด็จจอมอารย์เอ็นดูภูบาล
ผู้ผ่านพาราสาวะถี
ซื่อตรงหลงเล่ห์เสนีกลอกกลับอัปรีย์
บูรีจึงล่มจมไป
ประโยชน์จะโปรดภูวไนยนิ่งนั่งตั้งใจ
เลื่อมใสสำเร็จเมตตา
เปล่งเสียงเพียงพิณอิ่นทราบอกข้อมรณา
คงมาวันหนึ่งถึงตน

แม่เกย

ระวังตัวกลัวครูหนูเอ๋ยไม้เรียวเจียวเหวย
กูเคยเข็ดหลาบขวาบเขวียว
หันหวดปวดแสบแปลบเสียวหยิกซ้ำซ้ำเขียว
อย่าเที่ยวเล่นหลงจงจำ
บอกไว้ให้ทราบบาปกรรมเรียงเรียบเทียบทำ
แนะนำให้เจ้าเอาบุญ
เดชะพระมหาการุญ ใครเห็นเป็นคุณ
แบ่งบุญให้เราเจ้าเอยฯ

แม่กง
กลางไพรไก่ขันบรรเลงฟังเสียงเพียงเพลง
ซอเจ้งจำเรียงเวียงวัง
ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดังเพียงฆ้องกลองระฆัง
แตรสังข์กังสดาลขานเสียง
กะลิงกะลางนางนวลนอนเรียงพระยาลอคลอเคียง
แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง
ค้อนทองเสียงร้องป๋องเป๋งเพลินฟังวังเวง
อีเก้งเริงร้องลองเชิง
ฝูงละมั่งฝังดินกินเพลิงค่างแข็งแรงเริง
ยืนเบิ่งบึ้งหน้าตาโพลง
ป่าสูงยูงยางช้างโขลงอึงคะนึงผึงโผง

โยงกันเล่นน้ำคล่ำไป

แม่ก กา

ชื่อพระไชยสุริยามีสุดามะเหษี
ชื่อว่าสุมาลีอยู่บูรีไม่มีไภย
ข้าเฝ้าเหล่าเสนามีกริยาอะฌาสัย
พ่อค้ามาแต่ไกล

ได้อาศัยในพารา




edit @ 2005/06/22 23:19:27