2005/Jun/20

ประวัติ สันนิฐานว่าสุนทรภู่เเต่งสวัสดิรักษาระหว่าง พ.ศ. ๒๓๖๔ - ๒๓๖๗ โดยดำเนินเรื่องตามตันเเบบฉบับโบราณเเต่งป็ยคำฉันท์

ทำนองเเต่ง ใช้กลอนเพลงยาว

จุดมุ่งหมายในการเเต่ง สุภาษิตเรื่อง สวิสดิรักษา สุนทรภู่แต่งถวายสมเด็จเจ้าฟ้าอาภรณ์พระเจ้าลูกยาเธอ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงมอบพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นี้ ให้เป็นศิษย์ศึกษาอักษรสมัยในสำนักสุนทรภู่

เรื่องย่อ กล่าวถึงข้อควรประพฤติปฏิบัติเป็นกิจวัตรเพื่อให้เกิดสิริมงคล เช่น การการชำระกาย การประกอบสรีรกิจ การนอน การกิน การนั้ง การเเต่งกาย การลอดของต้องห้าม การทักเสียงประหลาด เป็นต้น

สุนทรทำคำสวัสดิรักษา

ถวายพระหน่อบพิตรอิศรา
ตามพระบาฬีเฉลิมให้เพิ่มพูน
เป็นของคู่ผู้มีอิศริยยศจ ะปรากฏเกิดลาภไม่สาบสูญ
สืบอายุสุริวงศ์พงศ์ประยูรห้เพิ่มพูนภิญโญเดโชไชย
ว่าลืมหลงจงอุตส่าห์รักษาสิริตามคติโบราณท่านขานไข
ว่าเช้าตรู่สุริโยอโณไทยตื่นนอนให้ห้ามโมโหอย่างโกรธา
ผินพักตร์สู่บูรพทิศ แลทักษิณเศกวารินด้วยพระธรรมคาถา
ที่นับถือคือพระไตรสรณาถ้วนสามคราจึงชำระสระพระพักตร์
แล้วเอื้อนอรรถตรัสความที่ดีก่อนจะถาวรพูนเกิดประเสริฐศักดิ์
ด้วยราศีที่ชะลอนรลักษณ์อยู่พระพักตร์แต่ทิวาเวลากาล
ยามกลางวันนั้นว่าพระราศีสถิตที่วรองค์ให้สรงสนาน
พระอุระประสุคนธ์วิมลมาลย์จะสำราญโรคาไม่ราคี
ครั้นพลบค่ำคล้ำฟ้าสุธาวาสฝ่ายเบื้องบาทซ้ายขวาเป็นราศี
จงรดน้ำชำระซึ่งราคีห้ามสตรีอย่าให้พาดบาทยุคล
เสวยนั้นผันพระพักตร์ไปบูรพทิศเจริญฤทธิ์ชันษาสถาผล
แม้นผินพักตร์ทักษิณถิ่นมณฑลไม่ขาดคนรักใคร่เวียนไปมา
ทิศประจิมอิ่มเอมเกษมสุขบรรเทาทุกข์ปรากฏด้วยยศถา
แต่ทิศเหนือเหลือร้ายวายชีวาทั้งชันษาซุดน้อยถอยทุกปี ฯ
อนึ่งนั่งบังคลอย่ายลต่ำอย่าบ้วนน้ำลายพาเสียราศี
ผินพระพักตร์สู่อุดรประจิมดีไม่ต้องผีคุณไสยพ้นภัยพาล
แล้วสรงน้ำชำระพระนลาฏจึงผุดผาดผิวพรรณในสัณฐาน
เสด็จไหนให้สรงชลธารเป็นฤกษ์พารลูบใล้แล้วไคลคลา ฯ
อนึ่งพระองค์ทรงเจริญเพลินถนอมอย่าให้หม่อมห้ามหลับทับหัตถา
ภิรมย์รสอตส่าท์สรงพระคงคาเจริญราศีสวัสดิ์ขจัดภัย ฯ
อนึ่งวันชำระสระพระเกล้าอังคารเสาร์สิ้นวิบัติปัตไถม
ตัดเล็บวันพุธจันทร์กันจังไรเรียนสิ่งใดวันพฤหัสสวัสดี ฯ
อนึ่งภูษาผ้าทรงณรงค์รบให้มีครบเครื่องเสร็จทั้งเจ็ดสี
วันอาทิตย์สิทธิโชคโฉลกดีเอาเครื่องสีแดงทรงเป็นมงคล
เครื่องวันจันทร์นั้นควรสีนวลขาวจะยืนยาวชันษาสถาผล
อังคารม่วงช่วงงามสีครามปนเป็นมงคลขัตติยาเข้าราวี
เครื่องวันพุธสุดสีด้วยสีแสดกับเหลือบแปดปนประดับสลับสี
วันพฤหัสจัดเครื่องเขียวเหลืองดีวันศุกร์สีเมฆหมอกออกสงคราม
วันเสาร์ทรงดำจึงล้ำเลิศแสนประเสริฐเสี้ยนศึกจะนึกขาม
หนึ่งพาชีขี่ขับประดับงามให้ต้องตามสีสรรพ์จึงกันภัย ฯ
อนึ่งว่าถ้าจะลงสรงสนานทุกห้วยธารเถื่อนถ้ำแลน้ำไหล
พระพักตร์นั้นผันล่องตามคลองไปห้ามมิให้ถ่ายอุจาร์ปัสสาวะ
อย่าผินหน้าฝ่าฝืนขึ้นเหนือน้ำจะต้องรำเพรำพัดซัดมาปะ
เมื่อสรงน้ำสำเร็จเสร็จธุระคำนับพระคงคาเป็นอาจิณ ฯ
อนึ่งวิชาอาคมถมถนำเวลาค่ำควรคิดเป็นนิจศีล
จึงศักดิ์สิทธิ์ฤทธิรนพ้นไพรินให้เพิ่มภิญโญยศปรากฎไป ฯ
อนึ่งสุนัขมักเฝ้าแต่เห่าหอนพิ่มอย่าขู่ก่อนด่าว่าอัชฌาลัย
พิ่มเสียสง่าราศีมักมีภัยคนมิได้ยำเยงเกรงวาจา
อนึ่งเขฬะอย่าถ่มเมื่อลมพัดไปถูกสัตว์เสื่อมมนต์ดลคาถา
อนึ่งพบปะพระสงฆ์ทรงศีลาไม่วันทาถอยถดทั้งยศทรัพย์
อนึ่งอย่าด่าว่าแดดแลลมฝนอย่ากังวลเร่งวันให้พลันดับ
เมื่อเช้าตรู่สุริยงจะลงลับจงคำนับสุริยันพระจันทร
อนึ่งเล่าเข้าที่ศรีไสยาสน์อย่าประมาทหมั่นคำนับลงกับหมอน
เป็นนิรันดร์สรรเสริญเจริญพรคุณบิดรมารดาคุณอาจารย์
อนึ่งผ้าทรงจงนุ่งเหน็บข้างขวากันเขี้ยวงาจรเข้เดรฉาน
อนึ่งอย่าไปใต้ช่องคลองตะพานอย่ารอดร้านฟักแฟงแรงราคี
ทั้งไม้ลำค้ำเรือนแลเขื่อนคอกใครลอดออกอัปลักษณ์เสียศักดิ์ศรี
ถึงฤทธิเดชเวทมนต์ดลจะดีตัวอัปรีย์แปรกลับให้อัปรา
อนึ่งไปไหนได้พบอสภซากอย่าออกปากทักทายร้ายนักหนา
ให้สรงน้ำชำระพระพักตราตามตำราแก้กันอันตราย ฯ
อนึ่งเครื่องผูกลูกสะกดตะกรุดคราดเข้าไสยาสน์ยามหลับทับฉลาย
เครื่องอาวุธสุดห้ามอย่าข้ามกรายอย่านอนซ้ายสตรีมักมีภัย
อนึ่งวันจันทร์คราสตรุษสารทสูรย์วันเพ็ญบูรณ์พรรษาอัชฌาสัย
ทั้งวันเกิดเริดร้างให้ห่างไกลห้ามมิให้เสนหาถอยอายุ
แม้นสตรีมีระดูอย่าอยู่ด้วยถ้ามิม้วยก็มักเสียจักษุ
มักเกิดมีฝีพองเป็นหนองพุควรทำนุบำรุงองค์ให้จงดี
อนึ่งนั้นวันกำเหนิดเกิดสวัสดิ์อย่าฆ่าสัตว์เสียสง่าทั้งราศี
อายุน้อยถอยเลื่อนทุกเดือนปีแล้วมักมีทุกข์โศกโรคโรคา
อนึ่งบรรทมถ้าลมคล่องทั้งสองฝ่ายพระบาทซ้ายอย่าพาดพระบาทขวา
ข้างขวาคล่องต้องกลับทับซ้ายมาเป็นมหามงคลเลิศประเสริฐนัก ฯ
อนึ่งว่าถ้าจะจรแลนอนนั่งสำเนียงดังโผงเผาะเกาะกุกกัก
คือคุณผีปีศาจอุบาทว์ยักษ์ใครทายทักถูกฤทธิ์วิทยา
ขอพระองค์จงจำไว้สำเหนียกดังนี้เรียกสวัสดิรักษา
สำหรับองค์พงศ์กษัตริย์ขัตติยาให้ผ่องผาสุกสวัสดิ์ขจัดภัย
บทโบราณท่านทำเป็นคำฉันท์แต่คนนั้นมิใคร่แจ้งแถลงไข
จึงกล่าวกลับซับซ้อนเป็นกลอนไว้หวังจะให้เจนจำได้ชำนาญ
สนองคุณมุลิกาสามิภักดิ์ให้สูงศักดิ์สืบสมบัติพัสถาน
แม้ผิดเพี้ยนเปลี่ยนเรื่องเบื้องโบราณขอประทานอภัยโทษได้โปรดเอย ฯ